Healthcare CIO: Health Informatics – An Overview of the Field

วันนี้ไม่ได้ไปที่รพ.ครับ เลยนั่งดู DVD ของหลักสูตรการบริหารระบบสารสนเทศทางการแพทย์ ตอนแรกดูเรื่อง Security ปรากฏไม่ค่อยรู้เรื่องก็เลยเปลี่ยนมาดูเรื่องนี้ครับ สอนโดยพี่นรรนเช่นเคย โหลดสไลด์ได้ที่นี่ โดยรวมก็เป็นการพูดถึงภาพรวมของสาขา Health Informatics ครับ ผมจะพยายามสรุปเฉพาะประเด็นสำคัญ จริงๆบางประเด็นเป็นสิ่งที่พี่นรรนเคยเขียนบล็อกเอาไว้แล้ว แต่ผมคิดว่าเนื้อหาในบล็อกก็ยังไม่”Clear”เท่าที่พี่นรรนเอามาบรรยาย ผมเลยคิดว่าน่าจะเอาสิ่งที่พี่นรรนบรรยายมาแชร์ครับ

เรื่องของคำที่ใช้เรียก

  • Informatics นั่้นมาจากภาษาฝรั่งเศสว่า Informatique แปลว่า the science and technology of information processing using computers (Greenes & Shortliffe, 1990) หรือก็คือ วิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีในการประมวลผล”ข้อมูล”โดยใช้ computer
  • มีคนพยายามให้นิยามเพิ่มเติม เช่น The discipline focused on the acquisition, storage, and use of information in a specific setting or domain (Hersh, 2009) นั่นคือ เป็นสาขาที่ว่าด้วยการรวบรวม, การเก็บรักษา, และการใช้ข้อมูลในขอบเขตหรือสถานการณ์จำเพาะบางอย่าง เช่น ในเรื่อง Health, เรื่อง Education เป็นต้น
  • The science of information (Bernstam et al, 2010) อันนี้ตรงตัว
  • ทีนี้คำว่า Medical Informatics ในปัจจุบันไม่เป็นที่นิยมแล้ว เพราะสร้างความสับสน เนื่องจากตัวสาขาเองในความเป็นจริงครอบคลุมวิชาค่อนข้างกว้าง ดังนั้น คำว่า Medical ซึ่งปกติแปลว่า แพทย์นั้น จึงไม่ใช่คำที่ถูกต้องนัก (เพราะมันมีเรื่องของ Nursing informatics, Public health informatics ฯลฯ เข้ามาเกี่ยวด้วย) คำที่เป็นที่นิยมในปัจจุบันจึงเป็นคำว่า Health Informatics หรือ Biomedical Informatics หรือ Biomedical and Health Informatics (เอามันหมดเลยนะ) ซึ่งแล้วแต่สำนักไหนจะนิยมเรียก
  • แต่พวกสมาคมทั้งหลายในโลกซึ่งใช้ Medical Informatics ไปแล้วก็คงเปลี่ยนยาก เช่น AMIA (American Medical Informatics Association) TMI ฯลฯ แต่ในเชิงวิชาการเขาเปลี่ยนชื่อกันแล้ว
  • ใช้ Health Informatics ก็ดีตรงแสดงให้เราเห็นว่าโฟกัสที่ “Health” นะ ไม่ใช่อย่างอื่น ดังนั้นพี่นรรนเชียร์ชื่อนี้ แต่ปัญหาคือ ชื่อนี้มันก็ไม่ค่อยชัดว่ารวม Bioinformatics กับ Public Health Informatics เข้ามาด้วย

สรุปแล้ว Health Informatics คืออะไร ?

  • ก็มีคนพยายามนิยามหลายคน เช่น
  • “The field concerned with the cognitive, information processing, and communication tasks of medical practice, education, and research, including the information science and technology to support these tasks” (Greenes & Shortliffe, 1990) แปลว่า เป็นสาขาที่ว่าด้วยเรื่องของกระบวนการในการคิด การประมวลผลข้อมูล และการสื่อสาร ซึ่งเกี่ยวข้องกับเวชปฏิบัติ, การเรียนการสอนทางการแพทย์ และการทำวิจัย โดยใช้ Information science และเทคโนโลยีมาช่วยในกระบวนการเหล่านี้
  • อีกคนนะครับ “The field that is concerned with the optimal use of information, often aided by the use of technology, to improve individual health,health care, public health, and biomedical research” (Hersh, 2009) แปลว่า เป็นสาขาที่เกี่ยวข้องกับการใช้เทคโนโลยีอย่างเหมาะสมที่สุด “บ่อยครั้ง”ใช้เทคโนโลยีเข้าช่วย เพื่อพัฒนาสุขภาพของบุคคล กระบวนการให้บริการทางสุขภาพ สาธารณสุข และงานวิจัยทางชีวการแพทย์
  • อีกคน “The application of the science of information as data plus meaning to problems of biomedical interest” (Bernstam et al, 2010) แปลว่า การใช้ Science of information โดย information นั้นมีฐานะเป็น “data ที่มีความหมาย” เพื่อแก้ปัญหาในทางชีวการแพทย์
  • สรุปก็คือเป็นสาขาซึ่งโฟกัสที่ Information (ไม่ใช่ Technology) ในทางการแพทย์ทั้งหมด โดย Technology เป็น Tools อย่างหนึ่ง

แล้ว Information คืออะไร ?

  • พี่นรรนก็ยก Data Information Knowledge Wisdom (DIKW) Pyramid มาให้ดูครับ
  • สรุปคร่าวๆคือ ข้อมูลดิบ (Data) จะผ่านการใส่บริบทและการแปลผลจนได้ออกมาเป็น ข้อมูล (Information) จากนั้นข้อมูลก็จะผ่านการประมวลผล การสังเคราะห์ การจัดระบบ จนได้ออกมาเป็นความรู้ (Knowledge) สุดท้ายผ่านกระบวนการตัดสินใจจนกลายเป็นภูมิปัญญา (Wisdom)
  • โดย Informatics จะเน้นในการจัดการในส่วนข้อมูล (Information) มากที่สุด อาจเข้าไปเกี่ยวข้องกับ Data หรือ Knowledge บ้าง
  • ใครสนใจเรื่องนี้อ่านเพิ่มเติมได้ตามลิงค์ข้างบนละกันครับ

สาขาต่างๆของ Health Informatics

  • อันนี้จะเป็นการอธิบาย Diagram 3 ภาพ

  • Diagram แรกโดย Shortliffe ในปี 2002
  • อธิบายคือวิชา Health Informatics ก็จะมีหลักการ ทฤษฎี เทคนิค พื้นฐาน ที่สามารถนำไปประยุกต์ใช้ในสาขาย่อยต่างๆ โดยแล้วแต่ว่าจะมองในระดับไหน เช่น ถ้ามองในระดับเซลล์ ก็จะเป็นวิชา Bioinformatics คือว่าด้วยการจัดการข้อมูลเช่นพวก ข้อมูล DNA ถ้ามามองในระดับ Tissue หรือ Organ ก็จะเป็น Imaging Informatics เช่นพวกระบบ PACS ถ้าเป็นในระดับตัวบุคคล ก็จะเป็น Clinical Informatics คือการจัดการข้อมูลในคลินิค ในโรงพยาบาล ฯลฯ ถ้ามองในระดับสังคมก็จะเป็น Public Health Informatics คือการจัดการข้อมูลในระดับนโยบายสาธารณะ การแลกเปลี่ยนข้อมูลระหว่างกัน

  • Diagram ต่อมาโดย Hersh ในปี 2009
  • เริ่มจาก Informatics เป็นวิชาว่าด้วย People + Information + Technology แล้วแต่จะเอาไปใช้ที่ไหน ถ้าเอามาใช้ในเรื่อง Health ก็จะเป็น Biomedical and Health Informatics ซึ่งก็จะแยกย่อยออกไปได้อีก 3 สาขาใหญ่ๆ (อธิบายคล้ายๆ Diagram แรก)
  • ทีนี้ Medical (Clinical) Informatics ก็จะแยกออกไปได้อีกสองทาง ขึ้นกับว่ามองในมุมผู้ให้บริการหรือผู้รับบริการ มองในมุมผู้ให้บริการก็แยกได้อีกเยอะแล้วแต่สาขา เช่น Nursing Informatics, Dental Informatics, Pathological Informatics ฯลฯ ถ้ามองในมุมผู้บริโภคหรือ Consumer Health Informatics ก็จะเป็นพวกการเข้าถึงข้อมูลการรักษาของตนเอง ข้อมูลทางการแพทย์ต่างๆ (สังเกตว่าใช้ Consumer ไม่ใช่ Patient นั่นหมายถึงเป็นคนปกติที่อยากรู้ข้อมูลที่ปกติดีของตนเองก็ได้)
  • สุดท้ายก็จะมีสาขาที่มาเกี่ยวข้องใหญ่ๆทั้งสองฝั่งก็คือ Imaging informatics และ Research Informatics

  • อันสุดท้ายนี่โดยพี่นรรนเอง ปีไหนดี ฮ่าๆ
  • เป็นการอธิบายว่า Health Informatics ใช้องค์ความรู้จากสาขาไหนบ้าง คือ Informatician จะไม่ใช่คนรู้ลึก แต่เป็นคนรู้กว้าง
  • ก็ไล่มาตั้งแต่ Computer Science อันนี้ก็ชัดเจน, Engineering บางครั้งก็ต้องไปเกี่ยวข้องกับเครื่องมือที่นอกเหนือไปจาก Computer science โดยตรง หรือเกี่ยวข้องกับ Industrial engineering ในเชิงการพัฒนา Workflow,Business process management ฯลฯ
  • Cognitive & Desicion science ก็เช่นพวก CDSS ต่างๆ, Social science ต่างๆ เพราะต้องเกี่ยวข้องกับองค์กร คนไข้ สังคม, Research เพราะในวิชานี้ก็มีการวิจัย
  • Medical & Public Health science อันนี้ก็ตรงตัว, Management เพราะเกี่ยวข้องกับการบริหารหน่วยงาน โดยเฉพาะในด้าน IT
  • Library science, KM เช่น พวกเวบแบบ pubmed ก็เกี่ยวข้องกับการจัดการข้อมูล

เกร็ดเล็กเกร็ดน้อยอื่นๆ

  • หลังจากนั้นก็เป็นการพูดถึง Area ที่กำลังเป็นที่นิยมอยู่ตอนนี้ ในวิชา Informatics
  • แล้วก็พูดถึงงานที่เกี่ยวข้องกับวิชา Informatics ใหญ่สุดก็คงเป็น CIO
  • หมดคาบก่อน แต่ที่เหลือก็ไม่ค่อยมีอะไร อันนี้อ่านเอาในสไลด์ก็พอจะรู้เรื่องครับ

ก็จบลงแล้วครับสำหรับ DVD แผ่นแรก เดี๋ยวไว้ผมดูแผ่นที่เหลือแล้วผมมาอัพครับ

Advertisements

3 thoughts on “Healthcare CIO: Health Informatics – An Overview of the Field”

  1. จริงๆ diagram ของพี่ (อันที่ 3) simplified จาก text ของ Shortliffe…ไว้ตอนไปเรียน ลองอ่าน Shortliffe (2nd or 3rd ed) ดูนะว่าเขาพูดไว้ยังไง..พี่ว่าเขาสรุปได้ดี เพียงแต่ตอนทำสไลด์ พี่ไม่ได้พก Shortliffe มาจากอเมริกา (ไม่ได้กะมาสอนใคร กะมาทำวิจัยอย่างเดียว..ซวยเลย) เลยต้อง improvise 555

  2. Good ครับ กำลังศึกษาด้วยตัวเองมาพักใหญ่แล้ว

    1. อ่า เป็นหมอเหมือนกันหรอครับ อยู่ที่ไหนหรอครับ

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s